Arapça 101
Arapça ve Arap yazısının üzerine özetleyici kısa bir araştırma
Türklerin genelde Kur’an üzerinden tanıştığı bir dildir Arapça. Güneyimizde Suriye ve Irak’ta; doğuda Mağrip’te; batıda İran doğusunda; güneydeyse Güney Sudan ve Somali’ye kadar konuşulmaktadır, kayıtlı tanıklanmış tarihi 4. yüzyıla kadar gitmektedir.
Eski Arapça ve Kuzey Arapça, Suriye’den Arap Yarımadasının ortalarına kadar 4. yüzyıla dek kullanılmaktaydı. Birçok yazı(t) bırakan bu diller döneminde Arami dili kadar etkin değildiler. İslam öncesinde yazılı Arapça bölgesel ve yaygın olmayan bir dilken, İslam sonrasında yazımı yaygınlaşmıştır. Bu nedenle yaygın olarak yazılan Arapçayı İslam ile başlatabiliriz. ;
Arapça, bulunduğu her bölgede yerel türevler oluşturmuştur, bu türevlere her ne kadar Arapça geleneğinde lehçe dense de dil sayılmaları daha doğrudur. Kuzeybatı Afrika’dan (Mağrip) Batı İran’a dek geniş bir coğrafyada konuşulan Arapça birçok ana lehçeye ayrılır, onlar da yerel özelliklere göre alt lehçelere ayrılır.
Arapça, İslam’ın yükselişiyle birlikte kullanımı yaygınlaşmış; Emevi ve Abbasi dönemlerinde klasikleşerek Klasik Arapça denen dil dönemini başlatmıştır. Hareke ve harf noktalarının eklenmesiyle Kur’an Arapçası daha anlaşılır hale gelmiş, ileriki yıllar için örnek oluşturmuştur. ;
Klasik Yazılı Arapça, yerini yaklaşık 19. yüzyılda Modern Standart Arapçaya (MSA) (Fasih Arapça, Fusha) bırakmıştır, bu Arapça ilginç bir biçimde yerel lehçelerin aksine ana dili konuşuru olmayan bir dildir. Her lehçe (ammî) kendi ana dil konuşuruna sahiptir. Örneğin Batı Suriye’dekiler Şâmî (شامي) denen Levant (Yakındoğu Akdeniz) Arapçasını konuşur. Bu lehçe Hatay-İskenderun’dan Sina Yarımadasına dek konuşulur ama Suriye’de yazılı dil MSA iken halk bu lehçeyi konuşur.
Arapçada cümleler isim ve fiil cümlesi olarak ikiye ayrılır:
İsim cümlesi Türkçenin yapısına benzer, önce mübteda (özne), sonra haber (yüklem) tümleç gelir.
Fiil cümlelerinde ise fiil ile başlar, fail (özne) ve mef’ul (nesne) ile devam eder.
İslam’ın yayılmasıyla Sami dillerinden olan Arapça, Arap Yarımadasının dışına çıkıp birçok bölgenin gerek resmi gerek yerel dili olageldi. Arapça, 29 harfli Arap yazısıyla yazılır, diğer Sami yazılarında olduğu gibi tüm harfler sessizdir. Harfler konumlarına göre biçim değiştirir, tek bir biçimleri yoktur.
Örneğin be (ب) harfi başta, ortada, sonda ve yalın durumda şöyle gözükür.
Arap yazısı, Nebatilerin Aramilerden aldığı yazının harflerin birbirine bitişen el yazısı halinden yaklaşık MS 4. yüzyılda evrildiği düşünülmektedir.
Suudi Arabistan’ın kuzeyinde olan El-Cevf bölgesindeki Dûmetu’l-Cendel antik şehrinden tanıklanmıştır.
Şu anki Arapçanın atası olan Eski Arapça, İslam’a dek aşırı yaygın kitabi bir yazı dili değildi, genellikle kısa notların, sözleşmelerin vb. yazıldığı bir dildi.
İlk zamanlar, şimdikinin aksine noktasız olarak yazılırdı, dili bilen biri için anlamak o kadar zor değildi.
Örneğin «Ben eve gittim.» cümlesinin şu anki hali ve noktasız halleri:
Örneğin جِسْرْ (cisr) «köprü» yazarken nokta kullanmazsak şöyle görünür:
Ama noktaların kombinasyonel yerleşimine göre bambaşka yazılıp okunabilir:
Hareke
Harekeler, tümüyle sessiz üzerine kurulu Arap yazısının daha doğru okunmasını sağlayan ses imleridir. Şu anki harekeler Ferâhîdî’nin sistemine dayanır.
En temel harekeler üstün, esre ve ötre imleridir.
Üstün (fetha): Yaklaşık /e/ ve /a/ seslerini verir. Harf üstündeki eğik çizgidir.
Esre (kesre): Yaklaşık /i/ ve /ı/ seslerini verir. Harf altındaki eğik çizgidir.
Ötre (damme, zamme): Yaklaşık /u/ sesini verir. Harf üstündeki küçük vav harfidir.
Ancak bu harekeler en başından beri böyle değildi. İlk başta, henüz harf noktaları yokken (resm varken) harflerin altına, üstüne ve yanına yerleştirilen noktalarla başladı. Üst nokta üstün işaretini, alt nokta esre işaretini, yan nokta ise ötre işaretini gösteriyordu.
Şu an Arapça yarım milyara yakın kişi tarafından kullanılmaktadır. Ana dili Arapça olan ya da Arapçada yetkin olanlar Arapçanın yazımında harekeleri kullanmaz, harekeler Kur’an’ın yanlış okunuşunu engellemek için, Arapça okuma yazmayı yeni öğrenenlere kolaylık için ya da ders kitaplarında kullanılmaktadır.
